Miesięczne archiwum: Marzec 2013

Metody badań geologicznych

Metody badań geologicznych służą do odtwarzania przeszłości Ziemi i wydarzeń, które miały wpływ na jej kształtowanie, mają także na celu wyjaśnienie istniejących procesów. Istnieje cały szereg metod pozwalających poznawać wydarzenia, jakie miały miejsce na Ziemi. Jednym z istotnych celów badań jest określenie wieku zarów-

no skał jak i wydarzeń. W geologii mówimy o wieku wzgiednvm wcześnie], a którTfSHrejTNie^^Tjest o Kwe, ponieważ zasada superpozycji, mówiąca k wars?wmtod J^ipjîl^hrach^starezych, nie może V&mmmwrn&

Czytaj dalej

Chmury

Chmury są klasyfikowane ze względu na ich wygląd i wysokość, na jakiej się znajdują. Mogą być zbudowane z kropelek wody lub kryształków lodu lub z obu tych postaci wody. Najczęściej chmury zbudowane z kropelek wody występują na niższych wysokościach, chmury mieszane na średnich, a zbudowane z kryształków lodu na największych wysokościach. Taki układ występuje latem, ponieważ zimą nie ma chmur wodnych. Ze względu na zmienną grubość tro- posfery nie jest możliwe ścisłe podanie zakresu wysokości, na których występują chmury. Podstawowymi rodzajami są chmury: warstwowe (stratus) kłębiaste (cumulus) pierzaste (cirrus). Klasyfikacja chmurjesF podana w tebSipSnizejr“!?*Miai ,rj

Czytaj dalej

alendarz

Okresy czasu dłuższe niż doba są oparte o ruch obiegowy Ziemi, która obiega Słońce w okresie 1 roku. Jeden taki obieg jest podstawą do konstrukcji kalendarza. Pod pojęciem kalendarza rozumiemy spis dni w danym roku, a dokładnie dat poszczególnych dni na podstawie okresowo powtarzających się zjawisk astronomicznych, w szczególności widomego ruchu Słońca i Księżyca. W starożytności długość roku wyznaczano na 365 dni i nocy, aczkolwiek dane kalendarzowe nie odpowiadały zjawiskom astronomicznym. W roku 45 p.n.e. w Rzymie Tuliusz Cezar wprowadził kalendarz nazywany juliańskim (z poprawkami). Rok zwyczajny liczył 365 dni, natomiast, co 4″lata był rok przestępny, w którym łuty. miał..1 .dzień więcej . Na skutek tego powstawała różnica między rokiem kalendarzowym, a rokiem

Czytaj dalej

Migracje

Liczba ludności zamieszkującej dany obszar a także jej struldura, to efekt nie tylko ruchu naturalnego ludności, lecz i wędrówek stymulowanych przez mechanizm atrakcji i barier osadniczych. Tego typu przemieszczenia ludności nazywamy migracjami. Na wstępie należy wyróżnić emigrację, czyli odpływ ludności z badanego obszaru

i imigrację, czyli napływ ludności z zewnątrz. Różnica pomiędzy ^wartosciąliczbową emigracji i Imigracjfiiosi nazwę salda migracją

Czytaj dalej

Drób

Drób – drobiarstwo to najszybciej rozwijający się obecnie dział hodowli. Dostarcza niskokalorycznego mięsa o dużych wartościach smakowych (szczególnie cenione są młode kurczęta ras mięsnych – brojlery), pierza, puchu i jaj. Wyróżnia się dwa zasadnicze kierunki hodowli – mięsny i jaj Czarski. W krajach wysoko rozwiniętych chów drobiu to niemal osobna gałąź przemysłu, wielkie, w pełni zautomatyzowane fermy dostarczają ogromnych ilości mięsa i jaj. Z jednej strony umożliwia to obniżanie cen, z drugiej zaś stwarza problemy ze zbytem. Głośna była swego czasu sprawa eksportu znacznej ilości mięsa kurzego ze Stanów Zjednoczonych, którym zarzucano sztuczne zaniżanie cen i nieuczciwą konkurencję.

Czytaj dalej

Społeczno-ekonomiczne aspekty urbanizacji

Olgierd Budrewicz w swojej nader interesującej książce „Metropolie” cytuje zasłyszane gdzieś, na wskroś nowoczesne przekleństwo – „Bodaj byś żył w wielkim mieście”. Czy naprawdę miasta zasłużyły sobie na tak fatalną opinię?

Urbanizacja może być rozpatrywana jako niezwykle złożony proces przemian społeczno-ekonomicznych, które znajdują odbicie niemal we wszystkich dziedzinach życia człowieka. Urbanizacja wpływa na strukturę demograficzną ludności, migracje do miast obejmują głównie ludzi młodych, w wieku produkcyjnym. Mimo to przyrost naturalny jest w miastach na ogół niższy niż na wsi. Wynika to z większej aktywności zawodowej kobiet i zawierania małżeństw dużo później niż na wsi (trudności ze zdobyciem pracy, mieszkania itd.). W związku z większą feminizacją zawodów, zwłaszcza w sektorze handlu i usług, w mieście często obserwuje sie przewagę liczebną kobiet nad mężczyznami. Jedną z cech miejskiego stylu życia jest ponadto odejście od tradycyjnego na wsi modelu rodziny wielopokoleniowej, częściej spotyka się model 2 + 2 czy nawet 2 + 1. Nie należą też do rzadkości rodziny bezdzietne. W związku z warunkami panującymi w mieście obniża się przeciętna długość życia (zanieczyszczenie środowiska, bardziej wyczerpujący tryb życia, stres, choroby zawodowe). Życie w mieście oferuje z drugiej strony większe możliwości kariery zawodowej, oderwanie się od nużącego trybu pracy na roli, którego monotonię warunkują zmiany pór roku. Większa ilość czasu wolnego od pracy pozostawia miejsce na rozwijanie własnych zainteresowań i korzystanie z placówek kulturalno-oświatowych. Upowszechnianie się miejskiego stylu życia to zjawisko dotyczące nie tylko miast. W ostatnim okresie obserwuje się proces ujednolicania stylu życia na wsi i w mieście, dokonuje się to w efekcie zacieśniania kontaktów miasto-wieś i przejmowania przez ludność wiejską pewnych wzorców zachowań. Zasadniczą rolę odgry-

Czytaj dalej

Egzosfera

Nad nią znajduje się termosfera, sięgająca do około 500 km, przy czym jej górna granica jest trudna do ustalenia. Cechuje się dużym wzrostem temperatury do 1500°C na wysokości około 400 km, co

związane jest z pochłanianiem promieniowania słonecznego przez cząstkowy tlen i azot. Jej dolną częścią jest jonosfera, czyli strefa podwyższonej jonizacji powietrza, biorąca udział w rozprzestrzenia-niu się fal elektromagnetycznych. Występuje tu świecenie zjonizowa-

Czytaj dalej

Główne obszary koncentracji ludności

W naszych dotychczasowych rozważaniach zajmowaliśmy się czynnikami i procesami, które warunkują rozmieszczenie ludności na kuli ziemskiej. Pora więc na podsumowanie połączone ze wskazaniem największych skupisk ludności. Według danych za rok 1999 ludność świata wynosi ponad 5.9 miliarda,.co daje namJredmą-gę-

stość zaludnienia 43 osoby na kilometr lcwadratowy.^WJynijO% stanowią mieszkańcy Azji (łącznie z azjatyckaTcżęscią b. ZSRR), Azja jest również kontynentem o najwyższej gęstości zaludnienia – 77 osób na km2. Warto tu nadmienić, że ponad 20%z ogólnej liczby 1 ud- nóści świata stanowią mieszkańcy-jednego tylko państwa – Chin. Liczba ludności Europy i Afryki jest zbliżona (odpowiednio 720 i 758 min) ,-w_Eu_ropie gęstość zaludnienia wynosi blisko 70 osób na km2 a w Afryce mniej niż 25 osób na km2. Amerykę Północna i Środ- lcową zamieszkuje 469 min, a Południową 330 min, oba kontynenty mają taką samą gęstość zaludnienia – 19 osób na km2. Ludność Australii i Oceanii liczy zaledwie 29 min, przy najniższej w skali światowej gęstości zaludnienia, 3 osoby na km2 .

Czytaj dalej

Skaty osadowe okruchowe

Okruchy budujące te skały różnią się wielkością i obtoczeniem. Jeżeli okruchy nie są połączone ze sobą, wówczas mamy do czynienia ze skałą luźną, jeżeli są scementowane jakimś drobnoziarnistym materiałem, jest to skała zwięzła. W przypadku, gdy wielkość okruchów jest większa niż 2 mm, skała luźna będzie żwir (materiał obtoczony) oraz gruz (materia! ostrokrawędzisty). W przypadku scementowania żwiru powstaje skała nazywana zlepieńcem, a w przypadku gruzu Redzie to brekcja. ,W Polsce zlepieńce występują między innymi w Górach Świętokrzyskich. Gdy okruchy są mniejsze, ale nie bardziej niż<0,l mm, będziemy mówili o piasku oraz Ojzwięzłej skale – piaskowcu. Piaskowce budująmin. znaczne obszary Karpat Zewnętrznych, występują również w G. Świelokr-z-yskich (Łysogóry), w Śu- detach (np. G. Stołowe), Jeżeli okruchy skalne są jeszcze mniejsze i mieszczą się w granicach odO,l mm do 0,01 mm. mamy do czynienia ze skałą luźną, jaką jestjnuł oraz zwięzłą – mułowcenL. Skałą zaliczaną do tej grupy słabo zwięzłą jestjess występujący w Polsce na przedgórzu Sudetów, na Wyżynie Lubelskiej, znanej z pięknych wąwozów lessowych. Lessy w Polsce są. skutkiem akumulacjLeolicznej podczas zlodowacenia bałtyckiego. Skałami zbudowanymi z ziarn

Czytaj dalej

Drewno

się wyrąb lasów i dokonuje planowych zalesień, podczas gdy w krajach ubogich dominuje gospodarka rabunkowa. Ogromna różnorodność gatunków w lasach tropikalnych zdecydowanie utrudnia prowadzenie racjonalnej gospodarki leśnej. Tradycyjny system eksploatacji lasów bardziej niszczy niż wykorzystuje drzewostan. Często praktykowany jest proceder wycinania tylko tych partii lasów, które zawierają duży udział gatunków użytecznych. Wylesienie jest wtedy nieproporcjonalnie duże w stosunku do ilości pozyskanego drewna. Rosnąca presja demograficzna zmusza ludzi do wycinania rozległych terenów leśnych i przeznaczania pozyskanych gruntów pod uprawę roślin alimentacyjnych i pastwiska.

Czytaj dalej

Ruch wirowy Ziemi i jego następstwa

Ruch wirowy, inaczej obrotowy, jest to ruch ZiemLwokół własnej ,.QSL.Obrót następuje z zachodu na wschód i trwa 25 godziny 5_6imi- nut 4 sekundy Xw^prźybliżenjjj_?.4 godziny), czyli dobę. Dowodem iWistnieme tego ruchu lest, pozorna wędrówka Słońca po sklepieniu niebieskim: Ruch wirowy odbywa się w pr/.eciwną stronę do pozoFne|’oT5cRu Słońca. Podczas takiego obrotu Ziemia ustawia się coraz to inną częścią ku Słońcu, co powoduje, że na obszarach oświetlonych mamy dzień, a po przeciwnej stronie noc. W ten sposób można wyjaśnić następstwo dnia i nocy w rytmie dobowym (poza obszarami podbiegunowymi). Nastepstwemruchu wirowego jest również spłaszczenie Ziemi na biegunach, dzięki działaniu siły Odśrodkowej, co powoduje zróżnicowanie przyciągania ziemskie- ~ go. które wzrasta wraz Ł^eidbłścią^ogr^czng. Prędkość poruszania się punktów na kuli ziemskiej nie jest jednakowa i maleje wraz ze wzrostem szerokości geograficznej aż do zera na biegunach. Powoduje to, że ciała poruszające się zbaczają z nadanego im kierunku. Test to efekt działania siły Coriolisa. która powoduje zmianę kierunku poruszania się ciał w prawo na półkuli północnej i w lewo na półkuli południowej. Działanie tej siły jest najbardziej widoczne przy krążeniu powietrza i poruszaniu się prądów morskich. Dowodem na ruch wirowy Ziemi jest wahadło Foucaulta, które zmienia płaszczyznę wahań względem kierunków na Ziemi, przy czym wahadło na zasadzie bezwładności nie może zmieniać bez przyczyny płaszczyzny wahań. Jeżeli taka zmiana następuje, oznacza to, że Ziemia zmienia swoje położenie wirując wokół wła-snej osi.

Czytaj dalej

Błękit nieba

Inną grupą zjawisk atmosferycznych są zjawiska optyczne, spowodowane załamaniem i odbiciem promieni słonecznych na bardzo drobnych cząsteczkach wody, lodu, pyłu i innych.

Błękit nieba jest spowodowany rozpraszaniem promieni słonecz-nych przez cząsteczki powietrza lub wody. Rozmiary tych cząsteczek powodują, że najbardziej są rozproszone krótkofalowe części widma odpowiadające barwie niebieskiej i fioletowej, dlatego niebo ma barwę niebieską.

Czytaj dalej

Złoża mineralne

Złoże mineralne jest to naturalne nagromadzenie minerałów, które mogą być wykorzystane przez człowieka. W zależności od sposobu po-wstania złoża mineralne dzielimy, podobnie jak skały, na trzy grupy: złoża pochodzenia magmowego, złoża osadowe i złoża metamorficzne. Złoża pochodzenia magmowego powstają w wyniku krzepnięcia i krystalizacji magmy i gromadzenia się w górnejjczęścLCstropowej) in- _ tnjzjirnagmowej. a także wżyłach odgałęziających się od_niej. Ponadto mogą powstać wskutek wytracania się minerałów z gorących roz-

Czytaj dalej

Morze Kaspijskie

Największym jeziorem naturalnym jest Morze Kaspijskie o powierzchni 374 tys. km2, następnie Jezioro Górne, Wiktorii i Aralskie.

Najgłębszym jeziorem jest Bajkał o głębokości 1741 m lub 1620 m w zależności od źródła informacji oraz Tanganika – 1435 m i Morze Kaspijskie o głębokości 1025 m. Największa ilość jezior występuje na obszarach objętych zlodowa-ceniami w Europie i Ameryce Północnej.

Czytaj dalej

Kolonizacja obszarów zamorskich

RównieL_konfliktv religijne były przyczyną masowych wędrówek ludności, najbardziej znany jest przykład wymiany ludności muzułmańskiej z Indii i hinduskiej z Pakistanu. Miało to miejsce w latach 1947-1949.

Migracjami uwarunkowanymi społecznie są wyjazdy związane z zawieraniem związków majżeńskich^nauką, brakiem poczucia przynależności do określonej wspólnoty. U podłoża decyzji o emigracji często leżą czynniki natury psychologicznej – poczucie wyobcowania, przynależności do innego kręgu kulturowego, czasami zwykła chęć poznania świata.

Czytaj dalej