Miesięczne archiwum: Czerwiec 2013

Teoria płyt litosfery

Teoria płyt litosfery jest teorią geotelętoniczną, według której ewolucja tektoniczna od co najmniej około 200 min lat polega na ruchach płyt litosfery przesuwających się po_astenosferze. Teoria płyt litosfery powstała w latach 60-tych i jest rozwinięciem Teorii Wege- nera z 1912 r. Litosfera jest podzielona pęknięciami na szereg płyt litosfery nazywanych również krami. Płyty są ogromnych rozmiarów

Czytaj dalej

Miasta węzły komunikacyjne

Miasta węzły komunikacyjne – do tej grupy zaliczamy zarówno miasta leżące na skrzyżowaniach szlaków lądowych, jak również porty morskie, rzeczne i lotnicze.

Miasta ośrodki kultu religijnego – bardzo rzadko ich jedyną funkcją jest obsługa turystów i pielgrzymów odwiedzających sanktuaria i miejsca święte. Zazwyczaj jest to tylko jedna z wielu funkcji pełnionych współcześnie przez miasto (choć w przeszłości mogła ona odegrać rolę czynnika miastotwórczego). Przykładem miasta ośrodka kultu religijnego może być np.: Mekka, a w Polsce Częstochowa.

Czytaj dalej

Bilans wodny

Dla całej Ziemi lub wybranych obszarów możemy określić bilans wodny, czyli zestawienie ubytków i zysków wody w ciągu roku hydrologicznego (w Polsce od 1 XI-31 X). Do przychodów zaliczamy: zasoby wodne z poprzedniego okresu, opady atmosferyczne, przesiąkanie wody drogą podziemną z sąsiednich obszarów. Natomiast po stronie strat mamy: odpływ, straty na skutek parowania wody, podziemne przesiąkanie do sąsiednich obszarów oraz zasoby pozostawione na

Czytaj dalej

Bydło

wtedy o kierunku mięsnym, lub mleka – kierunek mleczny. Największym odbiorcą mleka i przetworów mlecznych są duże aglomeracje miejskie, dlatego kierunek mleczny na ogół rozwija się w ich bezpośrednim sąsiedztwie, co obniża koszty magazynowania i transportu. Ponieważ okolice dużych miast nie zawsze obfitują w naturalne pastwiska, konieczne staje się stosowanie pasz treściwych (pochodzenia rolniczego lub przemysłowego). Kierunek mięsny ma na ogół ekstensywny charakter i rozwija się na obszarach obfitujących w paszę naturalnych pastwisk (naturalnych formacji trawiastych).

Czytaj dalej

Zróżnicowanie religijne ludności świata

Struktura narodowościowa współczesnego świata jest efektem wielowiekowych procesów kształtowania się świadomości narodowej, co w praktyce oznacza świadomość odrębności kulturowej, wspólnoty terytorialnej i językowej. Oficjalny podział polityczny nie odzwierciedla w pełni zróżnicowania narodowościowego ludności świata. Stąd mówi się o państwach_wielonarodowościowych – klasycznym przykładem takiego państwa był Związek Radżiedu, który jednoczył około stu różnych narodowości. Niepodległościowe dążenia narodów są jedną z podstawowych przyczyn zmian na politycznej mapie świata. Jednym z najważniejszych kryteriów etnicznych, (czyli takich, które określają przynależność do określonego narodu) Jest język. Ocenia się, że na świecie w tej chwili używa się około 2,5-^ tysiąca języków, w obrębie których można wyodrębnić trudną do oszacowania liczbę dialektów. Tak silne zróżnicowanie to niewątpliwe dziedzictwo przeszłości – czasów, kiedy odizolowane grupy społeczne tworzyły własną kulturę. Zasięg oddziaływania poszczególnych języków jest wyraźnie zróżnicowany, niektórymi posługują się ludzie na całym świecie (status jeżyków międzynarodowych mają między innymi:.angielski, francuski i hiszpański), inne znane są tyl-

Czytaj dalej

Kukurydza

Plony ryzu wykazują znaczne zróżnicowanie w skali światowej. Qd–85,5.dt/jia w Egipcie czy 63 dt/ha w St. Zjedn. Ameryki, do niespełna 18 dt/ha w Kambodży^ Zdecydowanie niższe plony uzyskiwa- ne w krajach Azji Monsunowej – mimo wysokich nakładów pracy – to niewątpliwy efekt nadmiernej eksploatacji ziemi.

Kukurydza jest trzecim, najbardziej liczącym się zbożem świata. Podobnie jak rvż. ma wysokie wymagania cieplne, i co najmniej 140 dni w roku z temperaturą, powyżej 5°C),nie toleruje jednaF nadmiernie wysokich opadów. Najlepiej plonuje na żyznych gtebach próchnicznych. Mimo~że~porhodzi ze strefy klimatu podzwrotniko- wego,jwychodowano wiele odmian, które udają się również w klimacie umiarkowanym. Jest chyba najbardziej ekspansywnym ze zbóż i znajduje rozmaite zastosowania (pokarm dla ludzi, pasza dla zwierząt, surowiec przgmysłowy). Głównym rejonem uprawy kukurydzy na świecie jest kontynent amerykański. W- St: Zjedn. Ameryki powierzchnia uprawy kukurydzy zajmuje-21% ogólnej powierzchni uprawy tego zboża na świecie. Uprawa koncentruje się w tak zwanym pasie kukurydzianym – „corn belt” – ciągnącym się przez stany: Iowa, Illinois, i Indiana. Ze St. Zjedn. Ameryki pochodzi 41% światowej produkcji i ponad 60% światowego eksportu ku-kurydzy. Z liczących się producentów należy wymienić ponadto: Chiny (20,1% produkcji światowej), Brazylie (5%). Meksyk i RPA. Znaczne ilości kukurydzy^ głównie jednak odmian paszowych, uprawia się we Francji. Najwyższe plony uzyskuje się w St. Zjedn. Ameryki (83 dt/ha) i w krajach europejskich, najniższe – rzędu kilkunastu decyton z hektara, w krajach Azji Południowo-Wschodniej.

Czytaj dalej

Struktura użytkowania ziemi

Struktura użytkowania ziemi wykazuje silne zróżnicowanie zarówno w skali kontynentów, jak i poszczególnych państw. Wysoki odsetek użytków rolnych charakteryzuje kraje europejskie i Australię (gdzie zdecydowanie przeważają jednak łąki i pastwiska). Przy-

kładowo w Wlk.JBr.y±anii użytki rolne stanowiąJ73% ogólnej – pot_ wierzchni, w~Hiszpanii 60,5%, w Niemczech 49,5% a w Polsce- ponad_65%. Większóśćdęrajow~Europy praktycznie wyczerpała już rezerwy ziemi zdatnej pod uprawę. Jedynie w krajach o niekorzystnych warunkach klimatycznych, jak Szwecja czy Norwegia, udział użytków rolnych nie przekracza 10%. Cechą charakterystyczną dla krajów europejskich jest stałe ograniczanie powierzchni trwałych użytków zielonych. Niewielki odsetek użytków rolnych charakteryzuje obszary obu Ameryk, gdzie występują znaczne obszary leśne, oraz Afrykę (z rozległymi terenami leśnymi i pasem pustyń). W Afryce występują największe obszary trawiaste, zajmujące ponad 27% powierzchni kontynentu, jednak możliwości wykorzystania ich jako pastwisk ogranicza deficyt wody i licznie występujące pasożyty. Kontynentem niezwykle zróżnicowanym jest Azja, gdzie obok rozległych i nieprzydatnych dla rolnictwa obszarów tajgi i tundry (oraz wysokich gór i pustyń) występują rozległe tereny trawiaste i obszary intensywnej gospodarki rolnej. W Rosji (łącznie z częścią europejską) użytki rolne stanowią zaledwie 12% ogólnej powierzchni, natomiast w Chinach już ponad 50%, a w Indiach 55%.

Czytaj dalej

Kraje azjatyckie

większa od liczby mieszkańców miasta (w jego określonych granicach administracyjnych.). Kraje azjatyckie, poza nielicznymi wyjątkami, cechuje niski stopień urbanizacji. W tradycyjnych społecznościach rolniczych i przy niskim stopniu industrializacji zjawisko odpływu ludności wiejskiej do miast było niewielkie. Sytuacja uległa zasadniczej zmianie w następstwie „eksplozji demograficznej”, narastające rozdrobnienie gruntów i przeludnienie wsi powodowało nasilenie się migracji wewnętrznych. Wobec ograniczonych możliwości kolonizacji nowych ziem i emigracji poza granice kraju głównym celem wędrówek stały się duże miasta, przede wszystkim stolice. Nieco wyższy stopień urbanizacji charakteryzuje kraje Azji Południowo-Zachodniej, gdzie suchy klimat i rozległe obszary pustynne są barierą dla rozwoju rolnictwa. Do regionów silnie zurbanizowanych należy azjatycka część

Czytaj dalej

Juta

Juta jest drugą pod względem powierzchni uprawy rośliną włóknistą. Wymaga gorącego ldimatu i dużo wilgoci. Z włókien jutowych wyrabia się głównie wszelkiego rodzaju maty, chodniki i opakowania. Największymi producentami są Indie , Bangladesz i Chiny.

Len to jedna z najstarszych roślin uprawnych, która swą popularność utraciła po wprowadzeniu na rynki europejskie importowanej bawełny. Jest rośliną ldimatu umiarkowanego chłodnego i wilgotnego, nie ma dużych wymagań glebowych. Uprawa lnu jest najbardziej rozpowszechniona w Europie – najwięksi producenci to Chiny, Francja, Rosja i Białoruś (łącznie 75% produkcji światowej). Jedną z odmian lnu jest len oleisty, zaliczany powszechnie do roślin oleistych, jego uprawa rozpowszechniona jest w Argentynie, Indiach, Kanadzie, St. Zjedn. Ameryki i Rosji.

Czytaj dalej

Wody głębinowe

Wody głębinowe zalegają na dużych głębokościach pod warstwami trudno przepuszczalnymi. Gromadzą się one w szczelinach między warstwami i innych pustkach tworząc jeziora podziemne. Czasami mogą być one zasolone, bardzo często zawierają duże ilości rozpuszczonych związków mineralnych. Często są to wody

o podwyższonej temperaturze, tzw. cieplice lub termy, a ich temperatura wynika z ciepła pochodzącego z wnętrza Ziemi. Ich temperatura jest wyższa od średniej rocznej temperatury powietrza na danym obszarze. Czasami mogą one się wydostawać samoczynnie na powierzchnię ziemi w postaci gorących źródeł bądź wydostawać się w regularnych odstępach czasu w postaci fontanny, tworząc gejzery. Występują one na obszarach wulkanicznych, między innymi na Islandii, Nowej Zelandu^Kamczatce i w parku Yellowstone w IJSA.

Czytaj dalej

Zwierzęta pociągowe

Zwierzęta pociągowe, wierzchowe i juczne. Wśród tej grupy zwierząt najbardziej popularne są konie. Ich ogromne możliwości adaptacyjne, siła i wytrzymałość od wieków są cenione przez człowieka. Mimo to pogłowie koni systematycznie maleje, coraz rzadziej są wykorzystywane jako zwierzęta pociągowe, spada spożycie koniny. Koń zyskuje na popularności jedynie jako zwierzę wierzchowe, w wielu krajach istnieją stadniny utrzymujące stada rasowych koni. Najwyższe jest pogłowie koni w Chinach, Brazylii, Meksyku i St. Zjedn. Ameryki. Maleje pogłowie koni w Polsce, na którą w połowie lat 80- tych przypadała 1/3 pogłowia europejskiego.

Czytaj dalej

Metoda sygnaturowa

Metoda sygnaturowa przedstawia rozmieszczenia danego zjawi-ska za pomocą znaków punktowych i liniowych. W metodzie tej mogą być stosowane następujące rodzaje sygnatur:

– sygnatury geometryczne w postaci figur, takich jak: koło, kwadrat, prostokąt, trójkąt itp. – sygnatury literowe, są to najczęściej pierwsze litery nazw przed-stawianych zjawisk lub symbole pierwiastków chemicznych, np. Cu – miedź, Fe – żelazo, L – len itp.

Czytaj dalej

Księżyc

Gdy Księżyc obiega Ziemię, obserwuje się różne jego oświetlenie promieniami słonecznymi. Są to poszczególne fazy. Mówimy wtedy

nowiu, pierwszej kwadrze, pełni i ostatniej kwadrze. Okres od jednego nowiu do drugiego nazywany jest miesiącem księżycowym lub synodycznym. Jest on podstawą kalendarza złożonego z 12 miesięcy

trwającego 354 dni, obowiązującego w krajach muzułmańskich. Na skutek ruchu Ziemi po orbicie, Słońce jest widoczne w róż-nych okresach roku na tle różnych gwiazdozbiorów. Spośród nich wybrano 12, które stanowią zodiak.

Czytaj dalej

Migracje poza ekónomiczne

Migracjepozaekónomiczne – Dążenie do podniesienia standartu życia nie jest jedyną przyczyną, dla której ludzie decydują się na porzucenie swoich siedzib. Wśród migracji o charakterze pozaekonomicznym możemy wyróżnić migracje wynikające z pobudek_poiitycz- nych, religijnych, społecznych, migracje będące następstwem wojen ildęśkl:ywiołowyćB’,~]’ak również takie, które wynikają z pobudek natury psychologicznej.“Dokonanie jednoznacznego podziału jest trudne z racji nakładania się na siebie różnych czynników, również ekonomicznych.

Czytaj dalej

Ludy pierwotne

Ze względu na skalę i kierunki migracji możemy mówić o migracjach wewnętrznych (w obrębie tego samego kraiul i zewnętrznych (gdy uchodźcy opuszczają granice państwa), migraje zewnętrzne na ogół odbywają się na dużo większą skalę i mają trwały charakter – w odróżnieniu od czasowych migracji o podłożu ekonomicznym (np. wyjazdy robotników sezonowych szukających pracy poza miejscem stałego zamieszkania).

Czytaj dalej