Miesięczne archiwum: Lipiec 2013

Produkcja roślinna

Czynnikiem ograniczającym rozwój rolnictwa może być ukształtowanie powierzchni. Na terenach górskich konieczne jest wprowadzanie uprawy tarasowej, ogranicza to erozję gleby i zatrzymuje spływającą po stokach wodę.

Produkcja roślinna prowadzi do wyjałowienia gleby, z której rośliny czerpią składniki pokarmowe. Naturalną metodą zapobiegania wyjałowieniu gleby jest odłogowanie gruntów. Jednak na obszarach gęsto zaludnionych i przy ograniczonym areale upraw nie zawsze jest to możliwe, dlatego stosuje się sztuczne nawożenie. Samo słowo „sztuczne” jest tu nieco mylące, ponieważ termin sztuczne nawożenie odnosi się zarówno do stosowania nawozów sztucznych, jak i naturalnych. Nawożenie naturalne polega na uprawie roślin glebotwór- czych (seradela, łubin), stosowaniu obornika i kompostu. Nawozami naturalnymi są również namuły rzeczne. Nawozy naturalne mają nad sztucznymi tę przewagę, że zawierają próchnicę ,która poprawia strukturę gleby, ich używanie jest jednak bardzo pracochłonne i angażuje powierzchnie rolne, które można by wykorzystać bezpośrednio pod uprawę roślin żywieniowych. Stąd też rosnące znaczenie nawozów sztucznych. Mimo iż współczesny przemysł stara się pro-

Czytaj dalej

Wzrost produkcji rolnej

Wzrost produkcji rolnej jest możliwy dzięki mechanizacji rolnictwa. Nie tylko można zlikwidować pastwiska przeznaczone dla zwierząt pociągowych, ale również przyśpieszyć tempo i staranność wykonywania prac polowych. Popularnym wskaźnikiem stopnia mechanizacji rolnictwa jest stosunek liczby posiadanych ciągników do powierzchni użytków rolnych.

Zasadniczy wpływ na rozwój rolnictwa mają stosunki społeczno- ekonomiczne, a przede wszystkim formy własności ziemi. U ludów pierwotnych ziemia stanowiła wspólną własność, forma ta jest do dzisiaj spotykana wśród plemion Azji i Afryki. Własność indywidualna może przybierać rozmaite formy. Zasadniczo wyróżniamy małe użytkowania ziemi (choćby w formie szczątkowej) przetrwały aż do czasów współczesnych.

Czytaj dalej

Dostęp do wody

Dostęp do wody – większość gałęzi przemysłu zużywa ogromne ilości wody. Lokalizacja z dala od rzek czy jezior podnosi koszty produkcji ze względu na konieczność doprowadzenia wody z odległych terenów. Osobnym zagadnieniem jest kwestia odprowadzenia i utylizacji ścieków przemysłowych.

Spośród czynników lokalizacyjnych o charakterze antropogenicznym największe znaczenie mają: baza energetyczna, zasoby siły roboczej, rynki zbytu, zaplecze naukowo-techniczne, transport, oraz tzw. korzyści aglomeracji.

Czytaj dalej

Lodowce

Lodowce są to nagromadzenia dużej masy lodu na powierzchni terenu poruszające się w jednym lub kilku kierunkach, w przypadku gdy osiągają ogromne rozmiary i poruszają się promieniście we wszystkich kierunkach są to lądolody. Lodowce powstają powyżej granicy wiecznego śniegu na obszarach, gdzie więcej śniegu spada niż topnieje. GrańićY Ta”] esf zależna od warunków ldimatycznych, głównie od ilości opadów śniegu i temperatury, szczególnie okresu ciepłego. W strefie równikowej znajduje się ona na wysokości około 5000 m, na obszarach zwrotnikowych ze względu na suchość klimatupodnosi się do 6000 m, a następnie wraz z szerokością geograficzną obniża się do JI-m~naJiiegunach. W Tatrach przebiega ona na wysokości 2300 m. ^Miejsce, w którym gromadzi się śnieg, to pole firnowe. Tam ulega on diagenezie czyli przeobrażeniu w lód lodowcowy, pod wpływem ci-

Czytaj dalej

Struktura ludności według wieku, płci i zatrudnienia

Struktura ludności może być rozpatrywana w różnych aspektach, do podstawowych należą: płeć, wiek i zatrudnienie.

W większości krajów świata istnieje przewaga liczebna kobiet nad mężczyznami – szczególnie w starszych grupach wiekowych. Zjawi- sko^oTesfwyraźne zwłaszcza w krajach wysoko rozwiniętych, a u je- gćT podstaw leży zarowno wysoki poziom^wafunków bytowych (mniejsze obciążenie pracą, zorganizowana opieka lekarska), jak i wyższa śmiertelność wśród mężczyzn (wojny, wypadki, choroby zawodowe, bardziej wyczerpujący tryb życia itp.). Przewaga mężczyzn jest natomiast charakterystyczna dla krajów_ubogich, gdzie wysoka ” śmiertelność wśród kobiet jest następstwem ciężkiej pracy fizycznej, niskiego poziomu opieki lekarskiej i zdecydowanie niższą, zwłaszcza w la aj ach muzułmańskich, pozycją społeczną kobiet. Silnie sfeminizowana jest ludność wielkich miast, co wynika ze specyfiki rynku zatrudnienia (liczne miejsca pracy w handlu i usługach), natomiast duże okręgi przemysłowe przyciągają przede wszystkim młodych, samotnych mężczyzn.

Czytaj dalej

Zróżnicowanie procesów urbanizacyjnych

Niewiele wiemy o procesach, jakie towarzyszyły powstawaniu pierwszych miast, jednak prace wykopaliskowe prowadzone na całym świecie przekonują nas, że pojęcie cywilizacji miejskiej nie jest bynajmniej wymysłem współczesnym. Kultura harappańska (Indie) powstała blisko 2500 lat p.n.e., a dwie spośród kilkudziesięciu odkrytych osad, Harappa i Mohendżo-Daro, liczyły ponad 25 tysięcy mieszkańców. O ich miejskim charakterze świadczą nie tylko rozmiary, odkryto w nich pozostałości systemów kanalizacyjnych, łaźni,

Czytaj dalej

Miasta twierdze

Miasta twierdze – wobec malejącej roli strategicznej miast współcześnie nie spotykane. Oczywiście przypadki, w których miasto pełni tylko jedną funkcję, są niezmiernie rzadkie, zazwyczaj mamy do czynienia z nakładaniem się kilku czy nawet wszystkich z wyżej wymienionych.

Z pojęciem funkcji pełnionych przez miasta wiąże się ściśle pojęcie czynników miastotwórczych, zarówno przyrodniczych, jak i an-tropogenicznych. Mimo iż miasta zajmują stosunkowo niewielkie obszary, to nie pozostają wolne od wpływów środowiska geograficznego. Tereny otaczające miasto, występujące na nich gleby, roślinność naturalna, kopaliny, lokalny klimat itd., wszystko to stanowi zaplecze miasta i oddziaływuje na jego rozwój. Do podstawowych czynników miastotwórczych należy zaliczyć ukształtowanie powierzchni i stosunki wodne. Od najdawniejszych czasów miasta lokalizowano nad rzekami i nad brzegami mórz, co nie tylko rozwiązywało problem zaopatrzenia w wodę, ale i ułatwiało połączenia komunikacyjne. Miasta powstawały na skrzyżowaniu szlaków lądowych – a więc często u wylotu dolin górskich i w sąsiedztwie przełęczy. Pełniąc funkcje obronne, wczesne miasta były lokalizowane w miejscach trudno dostępnych i łatwych do obrony, np. na skarpach rzecznych (lub w zakolach rzek), na wyspach i trudno dostępnych szczytach górskich.

Czytaj dalej

Ciśnienie atmosferyczne

Ciśnienie powietrza (atmosferyczne) jest to nacisk atmosfery na jednostkę powierzchni. Normalne ciśnienie atmosferyczne jest to ciśnienie powietrza, które równoważy ciężar słupa rtęci o wysoko-ści 760 mm o przekroju 1 cm2 w temperaturze 0°C na poziomie morza na 45° szerokości geograficznej. Obecnie stosowaną jednostką ciśnienia jest hektopascal (hPa), przy czym 1 hPa odpowiada

Czytaj dalej

Odwzorowania stożkowe

– dowolne (umowne) zniekształcające wszystkie trzy elementy. Ze względu na konstrukcję odwzorowań będziemy wyróżniać odwzorowania: płaszczyznowe, stożkowe, walcowe i umowne. Odwzorowania płaszczyznowe otrzymuje się na skutek rzutowa-

nia powierzchni Ziemi na płaszczyznę, która_ jest w jednym-punkcie styczna z kulą .ziemską. Promienie rzutujące mogą wychodzić ze środka Ziemi – jest to rzut centralny, z punktu przeciwległego do punktu stvczności-ieśrforżiŁ:s|L- -jxio.gr auczny-Jubbiec z ńie- skończoności, tak że są prostopadłe do płaszczyzny, _na_ ictórą _następuj e rzutowanie – jest to rzut ortograficzny. Siatek płaszczyznowych” używa się najczęściej do przedstawiania -obszarów okołobieau- jiOMiyciuj do przedstawiania planiglobów.

Czytaj dalej

Kartogram

Kartogram przedstawia wartości względne, które są pogrupowane w przedziały Masowe, np. od 1 do 10, od 11 do 20 osób/km2 itd.

Ze względu na czytelność tej metody najczęściej stosuje się od 4 do 6 przedziałów. Z kartogramu nie możemy odczytać dokładnej wartości zjawiska w danym miejscu, lecz wartość średnią dla danej jednostki odniesienia, stwarzając wrażenie równomiernego rozmie-szczenia zjawiska w danej jednostce.

Czytaj dalej

Problemy żywnościowe świata

Instytucje międzynarodowe zajmujące się sprawami wyżywienia ludności jako optymalną stawkę (dzienną) żywieniową przyjmują taką ilość pożywienia, która dostarcza organizmowi 2700_doJi0Di)

kilokalorii. Istotna jest nie tylko dzienna porcja kalorii, ale również procentowyudział w diecie trzech podstawowych związków bioche-micznych -„białek, węglowodanów i tłuszczów (nie mówiąc o obecności rozmaitych soli mineralnych, witamin itd.). Określenie idealnej diety jest niemożliwe, zapotrzebowanie organizmu na poszczególne składniki pokarmowe jest sprawą bardzo indywidualną. Na zróżnicowanie potrzeb pokarmowych wpływa – inna u każdego człowieka – przemiana materii, ogólny stan zdrowia, warunki klimatyczne i charakter wykonywanej pracy. Przykładowo w Stanach Zjednoczonych dawka żywnościowa statystycznego mieszkańca grubo przekracza wspomniane 3000 kcal, jednak generalnie dietę amerykanów cechuje nadmierny udział węglowodanów i tłuszczów. Przyczyn upatruje się w ogromnej popularności dań typu „fast food” i w nadmiernym spożyciu słodyczy.

Czytaj dalej

Izostazja

Izostozja jest to dążność mas w skorupie ziemskiej do równowagi grawitacyjnej. Pionowe ruchy fragmentów litosfery są wywołane właśnie dążeniem do zachowania tej równowagi. Utrzymywanie jej jest możliwe dzięki plastyczności astenosfery, w której są jakby za-

nurzone fragmenty litosfery. Jeżeli pewne fragmenty litosfery zostaną poddane obciążeniu, ulegają zagłębieniu w astenoferze. Sytuacja będzie odwrotna, gdy fragment litosfery zostanie odciążony. Procesy geologiczne naruszają tę równowagę. Wietrzenie i erozja niszczą lądy, które stają się lżejsze, a materiał usuwany z nich jest osadzany w zbiornikach wodnych. Izostazja zmusza lądy do powolnego ruchu ku górze, a dna morskie do zagłębiania się. Czynnikiem obciążającym może być również rozwój grubej pokrywy lodowej w postaci lądolodu, który w momencie topienia się będzie odciążał skorupę ziemską. Izostazja wyrównuje te zaburzenia powodując ruch fragmentów skorupy ziemskiej. Jest ona także przyczyną wypiętrzania gór fałdowych. Przykładem ruchu izostatycznego jest podnoszenie się obszaru Skandynawii o 1 cm rocznie, także Ameryki Północnej w rejonie Zatoki Hudsona.

Czytaj dalej

Rośliny cukrodajne

Wśród licznych roślin będących źródłem cukru znaczenie ogólno-światowe mają tylko dwie: Trzcina cukrowa to roślina ldimatu ciepłego i wilgotnego, wymaga żyznych gleb i obfitego nawożenia. Łodygi trzciny cukrowej wypełnia miękisz zawierający do 20% sacharozy, jednak już 24 godziny po ścięciu traci 50% pierwotnej jego zawartości. Dlatego dla powodzenia uprawy niezbędne jest sprawne przeprowadzenie zbioru i szybki transport zebranych plonów. Główne rejony uprawy trzciny cukrowej to: wchodnie wybrzeża Ameryki Południowej i Środkowej, wyspy Morza Karaibskiego i południowe stany St. Zjedn. Ameryki, Tajlandia, północno-wschodnia część Australii, Nizina Gangesu i wybrzeża Półwyspu Indyjskiego. Trzcina cukrowa dostarcza ponad 60% surowca do światowej produkcji cukru, a jej główni producenci to: Brazylia (27% produkcji światowej), Indie (23%), Chiny i Tajlandia.

Czytaj dalej

Temperatura powietrza

Temperatura na Ziemi zależy od wielu czynników, jednym z waż-niejszych jest wysokość Słońca nad horyzontem i kąt padania promieni, są one różne w poszczególnych szerokościach geograficznych. Równie ważnym czynnikiem jest albedo, które różnicuje prędkość na- .grzewariia się różnego typu podłoża. Ciemniejsze podłoże znacznie szybciej pochłania promieniowanie słoneczne i szybciej je oddaje. Znacznie wolniej ogrzewa się podłoże jasne czy też białe. Woda nagrzewa się wolniej od lądu, ale też wolniej oddaje ciepło. Pochłania energię i przekazuje na znaczne głębokości. Dobowe wahania temperatury mogą sięgać warstwy do 10-20 m, zaś roczne do 150-400^m. Duże zbiorniki wodne wpływają na spadek temperatury latem ij ej wzrost zimą. Ląd natomiast szybciej się ogrzewa, ale też i szybciej oddaje ciepło. Dobowe wahania temperatury sieoaia do 1 m. zaś roczne do 15-20 m. Duże masy lądowe wpływają na wzrost temperatury wiecie, natomiast zimą na jej spadek. Wpływ na temperaturęw danym miejscu mają również prądy morskie, które mogą prowadzić do ocieplenia lub oziębienia powietrza. Ponadto ważnym czynnikiem wpływającym na temperaturę jest stogień zachmurzenia. Duża ilość chmur pochłania promieniowanie słoneczne, ‚^natomiast jooeą-zapo- biega utracie ciepła j powoduje ogrzanie powietrza promieniowaniem odbitym od podstawy chmur. Kolejnym czynnikiem wpływającym na temperaturę są zanieczyszczenia atmosfery pochodzące przede wszystkim ze spalania paliw, zanieczyszczenia pochodzenia przemysłowego, jak i powstające wskutek naturalnych procesów, jak np. wybuchy wulkanów uwalniające do atmosfery ogromne ilości pyłów

Czytaj dalej

Wzrost liczby ludności świata

Liczba ludności świata jest niezwykle trudna do oszacowania. Regularne spisy ludności – jedyne wiarygodne źródło informacji – zaczęto prowadzić dopiero w końcu XVIII wieku i tylko w nielicznych krajach (np. pierwszy spis ludności w Sudanie przeprowadzono dopiero w 1965 roku). Jednak nawet spisy ludności nie zawsze dostarczają rzetelnych informacji. Przykładowo, w wielu krajach muzułmańskich w spisach ludności nie uwzględnia się wcale kobiet, czasami też spisy są fałszowane z przyczyn politycznych. Trzeba podkreślić, że najmniej wiarygodne są dane dotyczące liczby ludności krajów rozwijających się, w tym najludniejszych krajów świata: Chin, Indii i Indonezji. Są na świecie kraje, w których spisu liczby ludności nie przeprowadzono nigdy. O tym, jakim błędem mogą być obarczone oceny szacunkowe, niech świadczy przykład, iż w XVIII wieku źródła angielskie podawały zupełnie fantastyczną liczbę pięciu miliardów mieszkańców świata, podczas gdy opracowania francuskie z tego samego okresu – półtora miliarda.

Czytaj dalej