Miesięczne archiwum: Wrzesień 2013

i Huragany u wybrzeży Ameryki Środkowej.

Kolejnym zjawiskiem są trąby powietrzne i morskie. Występują one w niskich i umiarkowanych szerokościach geograficznych. Śre- dniće tego rypuwirów są mniejsze niż cyklonów. Powstają, nad lądami lub morzami. Występują w postaci lejka połączonego z chmurą burzową. Różnic,a„ciś,rueń między centrum a skrajem może dochodzić d,o,100 hPą, co powoduje ruch wirowy powietrza-w.trąbie. Najgroźniejszymi wśród nich są tornada, występujące w Ameryce Północnej, powstające nad terenami nizinnymi, gdzie ciepłe masy powietrza ź południa mieszają się z zimnymi z północy, które to wymuszają podnoszenie się ciepłego powietrza. Tego typu wiry powstają często na silnie nagrzanych stepach i pustyniach, są niewielkie –

Czytaj dalej

Kraje wysoko rozwinięte

Efektem zróżnicowania poziomu produkcji rolnej w różnych krajach świata jest niezrównoważony blilans produkcji żywności. Kraje wysoko rozwinięte, skupiające zaledwie kilkanaście procent ludności świata, dostarczają ponad 30% światowej-produkcji zbóż, ponad 40% mieslTmIelaI]aiZponad^j3.%jQwoców,–warzYwrolejówrosImZL nych. Kraje rozwijające się, w których żyje ponad połowa ludności świata (większość z nich zatrudniona jest w rolnictwie), produkują

Czytaj dalej

Bariery i atrakcje osadnicze

Jak już wspominaliśmy, rozmieszczenie ludności na świecie wykazuje wyraźne uwarunkowanie czynnikami środowiska geograficznego. W strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej zamieszlcn- i_e_pmaiL7-5S4-mieszl< ąńęów ziemi, nadal nie zamieszkane pozostają

rozległe.,obs^z-ar-y-Antarktydy,._Arktyld,pustynie i tereny wysokogór-skie. Fakt utrzymywania się rozległych obszarów subekufneny i ane- kumeny (czyli^obszarów zamieszkanychiylko w określonych porach roku i nie zamieszkanych) wynika z określonych praw rządzących ‚rozmieszczeniem ludzi na ziemi. Wyznacznikiem tych praw jest me-chanizm tzw. atrakcji i barier osadniczych – czyli elementów ułatwiających bądź utrudniających kolonizację określonych terytoriów. Postaramy się je wymienić i pokrótce scharakteryzować.

Czytaj dalej

W strukturze płci społeczeństw

udnościLbyły klęski żywiołowe, epidemie i wojny. W czasach, kiedy człowiek nie potrafił jeszcze zapoFiegać^kutkom klęsk żywiołowych, zbierały one obfite żniwo ofiar. Niski poziom wiedzy medycznej sprawiał, że epidemie chorób – dziś często uważanych za zupełnie niegroźne – dziesiątkowały ludność. Epidemia dżumy w latach 1348-1350 zabiła, jak się szacuje, 25% mieszkańców Europy. Wojny towarzyszyły człowiekowi od początku istnienia rodzaju ludzkiego. Choć może się to wydać paradoksalne, wczesne wojny plemienne były bezpośrednim następstwem zjawiska przeludnienia, jako że ich przedmiotem były pastwiska i tereny łowieckie. W czasie długotrwałych wojen spada zdecydowanie liczba urodzeń a przy tym gwałtownie wzrasta śmiertelność – zwłaszcza wśród dzieci (co jest efektem ogólnego pogorszenia się warunków bytowych ludności cywilnej). Wzrost śmiertelności wśród mężczyzn – bezpośrednio zaangażowanych w działania wojenne – prowadzi do przekształceń

Czytaj dalej

Rośliny bulwiaste i korzeniowe

Rośliny dostarczające jadalnych korzeni i bulw pod względem wy-dajności znacznie przewyższają rośliny zbożowe (większa ilość pożywienia uzyskiwana z tej samej powierzchni uprawnej). Ze względu na duże wartości odżywcze uprawia się je zarówno dla celów alimentacyjnych (jako pożywienie dla ludzi), jak i paszowych.

Ziemniaki to najbardziej rozpowszechniona roślina z tej grupy. Stały wzrost uzyskiwanych plonów skutecznie równoważy malejącą powierzchnię upraw. Ziemniaki pochodzą z Ameryki Południowej, a w Europie zaczęto je uprawiać dopiero w XIX wieku (na skalę masową). Nie tolerują mrozu i nadmiernie wysokich temperatur, jak również nadmiaru wilgoci. Nie wymagają szczególnie żyznej gleby. Wykorzystuje się je dla celów alimentacyjnych, paszowych i jako surowiec dla przemysłu (np. do produkcji spirytusu lub krochmalu). Uprawa ziemniaków najbardziej rozpowszechniona jest w Europie. Głównymi producentami są: Chiny (14,7% produkcji światowej) Rosja (11,8%), Polska (9,3%) Indie (6,9%) i St. Zjedn. Ameryki (7,6%), gdzie ziemniaki uprawia się głównie w stanach wschodnich. W sąsiedztwie dużych miast – ze względu na rozwinięty rynek zbytu (głównymi odbiorcami są duże sieci barów szybkiej obsługi). Naj-wyższe plony ziemniaków uzyskują kraje intensywnego rolnictwa – Dania (429 dt/ha), Francja (389 dt/ha) i Holandia (430 dt/ha). Dla porównania w Rosji osiąga się plony rzędu 98,4 dt/ha.

Czytaj dalej

Chów zwierząt

Do tej pory, zajmując się rolnictwem, koncentrowaliśmy się jedynie na uprawie roślin, podczas gdy rolnictwo obejmuje dwa działy – produkcję roślinną i zwierzęcą.

Hodowla zwierząt dostarcza: mięsa, mleka, skór, wełny, futer, pierza i wielu innych cennych produktów, zwierzęta stanowią również źródło siły pociągowej. Hodowla bydła rozwijała się na terenach nizinnych o łagodnym, wilgotnym ldimacie, obfitujących w żyzne gleby. W ldimacie suchym, przy skąpych zasobach paszy, rozwijał się chów owiec i kóz, które mają mniejsze wymagania pokarmowe. Obszary pustynne to strefa hodowli wielbłądów – odpornych na niedostatek wody. Jedynie konie, od wieków towarzyszące człowiekowi, rozprzestrzeniły się wraz z nim po całym świecie. W przypadku hodowli zwierząt bardzo wyraźne są bariery ldimatyczne, hodowla najsłabiej rozwija się w klimatach skrajnie zimnych i gorących. Obok uwarunkowań naturalnych ważną rolę odgrywają czynniki natury społeczno-ekonomicznej. Zdecydowanie słabo rozwija się hodowla w krajach najuboższych – co ma swoje logiczne uzasadnienie. Wprawdzie białko zwierzęce jest cennym składnikiem diety, ale do wyprodukowania jednej tylko kalorii zawartej w pokarmach pochodzenia zwierzęcego trzeba zużyć 5 do 6 kalorii pochodzących z pokarmów roślinnych. Dlatego, niejako w efekcie konkurencji pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem, ogranicza się hodowlę, a podstawowym źródłem pożywienia pozostają rośliny. W niektórych kręgach kulturowych chów zwierząt jest uwarunkowany czynnikami natury religijnej. Przysłowiowe „święte krowy” są bardziej utrapieniem niż majątkiem Indii. Wychudzone i nękane przez liczne choroby pustoszą pola, nie przynosząc wymiernych korzyści ekonomicznych. Wśród wielu plemion afrykańskich posiadanie licznych stad jest oznaką prestiżu i pozycji społecznej. Tak jest na przykład wśród Masajów, którzy bardzo rzadko spożywają mięso swoich krów – tradycyjna dieta masajskich wojowników dopuszcza jedynie picie mleka zmieszanego z krwią. W tradycji wielu ludów arabskich i wśród Żydów za zwierzę nieczyste uważana jest Świnia, dlatego w Izraelu i krajach Islamu chów trzody chlewnej rozwija się na niewielką skalę.

Czytaj dalej

Na skutek kondensacji pary wodnej

Na skutek kondensacji pary wodnej powstają osady, które wystę-pują w stanie ciekłym lub stałym na powierzchni terenu. Są to:

– rosa, czyli osad delikatnych kropelek wody powstających wskutek kondensacji przy silnym ochłodzeniu przygruntowej warstwy powietrza,

– szron, czyli osad z delikatnych igiełek lodowych powstających w temperaturze poniżej 0°C i wysokiej wilgotności powietrza. Tworzy się na kontakcie wychłodzonego podłoża z ciepłym powietrzem,

Czytaj dalej

Prądy morskie

Prądy morskie są to jakby ogromne rzeki płynące w powierzchniowych wodach mórz i oceanów. JPowstają one dzięki wstępowaniu stałych wiatrów oraz sile Coriolisa, a w mniejszym stopniu dzięki różnicom gęstości wody związanym z różnicą temperatury i zasolenia. Prądy morskie dzielimy na ciepłe, czyli takie, w których temperatura wody jest wyższa niż temperatura wód otaczających i zimne, gdzie sytuacja jest odwrotna. Tak więc decyduje tu względność temperatury wody w prądzie i wodach otaczających. Prądy, w których temperatura wody odpowiada temperaturze wód otaczających, nazywane są obojętnymi. Prędkość, z jaką się poruszają, to około 10 km/godz.

Czytaj dalej

Koncentracja znacznej liczby ludności

Koncentracja znacznej liczby ludności, zakładów przemysłowych placówek handlowo-usługowych na niewielkim obszarze obok licznych zalet ma również i wady. Jedną z nich jest stwarzane przez miasto zagrożenie dla środowiska przyrodniczego. Zakłady przemysłowe i elektrociepłownie emitują do atmosfery ogromne ilości pyłów i szkodliwych związków chemicznych. „Kwaśne deszcze” niszczą lasy otaczające algomerącje miejskie i stanowiące naturalną barierę ochróńnąTZawartość szkodliwych związków chemicznych w powietrzu jest często tak wysoka, że stwarza poważne zagrożenie dla ludności, zwłaszcza dla dzieci. W miastach japońskich – znanych z silnego zanieczyszczenia powietrza, już w latach 70-tych pojawiły się na ulicach automaty z tlenem. A obecnie, w godzinach szczytu (kiedy sytuację pogarszają spaliny emitowane przez pojazdy mechaniczne) , widok przechodnia w masce przeciwgazowej nie należy do rzadkości. Miasta zużywają ogromne ilości wody, zarówno dla celów komunalnych, jak i przemysłowych. Równocześnie odprowadzają znaczne ilości ścieków, które zatruwają wody powierzchniowe i gruntowe. Problem zaopatrzenia w wodę był zawsze bolączka dużych miast, a zapobieganie jej deficytowi wymaga znacznych nakładów inwestycyjnych (budowa studni artezyjskich, akweduktów i wo-dociągów doprowadzających wodę ze znacznych odległości). Utyli-

Czytaj dalej

Rynki zbytu

Pod pojęciem siły roboczej rozumiemy nie tylko pracowników nie-wykwalifikowanych, ale również specjalistyczną kadrę. Powszechną praktyką jest podkupywanie przez duże koncerny najlepszych specjalistów w danej branży (również poza granicami kraju), oraz tworzenie własnych szkół zawodowych i ośrodków naukowo-badaw- czych.

Rynki zbytu – lokalizacja zakładu w sąsiedztwie rynków zbytu oznacza niższe koszty przechowywania i transportu wytwarzanych produktów, lepsze rozeznanie popytu i możliwość prowadzenia intensywnej kampanii reldamowej. Największymi rynkami zbytu są duże miasta, w ich sąsiedztwie lokalizuje się głównie zakłady przemysłu spożywczego i dostarczające przedmiotów codziennego użytku (np. przemysł odzieżowy, obuwniczy itp.). Ściśle uzależnione od rynków zbytu są zakłady produkujące wyroby o bardzo wąskim kręgu odbiorców (np. specjalistyczne maszyny i urządzenia), oraz dostarczające wyrobów trudnych do przewożenia (np. znacznych rozmiarów konstrukcje stalowe, elementy prefabrykowane do produkcji domów).

Czytaj dalej

Metody przedstawiania cech ilościowych

Rozwinięciem metody poziomicowejjest-metoda hipsometryczna, która przedstawia wysokości przy- pomocy barw zastosowanych przez polskiego kartografa Eugeniusza Romera. Najczęściej stosowana skala barw rozpoczyna się od barwy ciemnozielonej dla depresji, przechodzi następnie w jaśniejsze odcienie zieleni dla obszarów nizinnych, a dalej, wraz ze wzrostem wysokości, nasycenie barwy zielonej maleje i przechodzi w kolor jasnożółty i żółty dla wyżyn, by po kolejnych wzrostach wysokości osiągnąć barwę pomarańczową, aż w końcu przejść do czerwieni o wzrastającym nasyceniu, przy czym największe nasilenie barwy czerwonej jest przeznaczone dla obszarów wysokogórskich.

Czytaj dalej

Skały metamorficzne

Są to skały, które zostały poddane-wysokiemu ciśnieniu lub wysokiej temperaturze bądź obu tym czynnikom naraz. Skały metamorficzne ,magą_powstać zarówno ze skał osadowych, jak i magmowych. Warunki pozwalające przeobrazić istniej^e”~już^l?a^wyśtępują w głębszych warstwach skorupy ziemskiej, w sąsiedztwie ognisk magmowych lub w przypadku wylania się gorącej lawy. Wyróżniamy

Czytaj dalej

Zboża

Światowa produkcja roślinna jest zdominowana przez zboża, które stanowią podstawę wyżywienia ludności. Pszenica – jest rośliną o stosunkowo dużych wymaganiach łdimatycznych i glebowych. Najlepiej plonuje na glebach żyznychjczarno- ziemy, mady), wymaga przynajmniej istu dni w roku z temperaturą^ przekraczającą- 10°C. Mnogość odmian – nierzadko efekt wielolet-

nich badań laboratoryjnych, pozwala jednak na jej uprawę w bardzo zróżnicowanych warunkach. Główne obszary uprawy koncentrują się w strefie ldimatu umiarkowanego i podzwrotnikowego. Największym producentem pszenicy na świecie są Chiny, skąd pochodzi 19% produkdi-ś.wiatowej. głównymi rejonami uprawy pszenicy w Chinach są Nizina Chińska i Mandżurska. Drugim co do wielkości pro- ducentem-saJaŁZiedn.limerykiTflTB%)., gdzie uprawa koncetruje się na t eren ie WielkichJSównin i w rejonje Wielkich Jezior. Liczący- mi się producentami są ponadtojjndie (11,2%V,~z głównym rejonem upraw w dorzeczu Indusu, Rosja (4.6%) i Ukraina (2.5%). z rozległym pasenTupraw ciągnącym się~od zachodniej Ukrainyprżez Powołże, aż po Kazachstan,,Frangja_(6,SSii^gdzie uprawa koncentruje się w Baseme-Paryskim-i-AkwitańsIirm, w dolinie^oapy-i-Rodanu, oraz Kanada (3,9%), Australia (3,7%) i Turcja (3,6%). Pszenica, jako główne zboże’dTlel5o^’ światarje^T^przedmiótem ożywionego handlu. Główny mi, eks p orter ami pszenicy są: St.Zjedn^Ameryki, Kanada i Francja. Importerami natomiast: Chiny, Rosja, Japonia, liczne kraje Europy i Afryki. . . ~

Czytaj dalej

Przypływy

Przypływy następują co 12 godzin 25 minut w tym samym miejscu. Poruszająca się fala przypływu osiąga prędkość 900 km/h.

Wielkość pływów (różnica miedzy przypływem a odpływem) jest zróżnicowana, na morzach wewnętrznych, np. na Bałtyku jest to 3 cm w Zatoce Gdańskiej, natomiast w Zatoce Fińskiej 50 cm.

Na otwartych morzach nie przekraczają 1 m. Największe różnice między przypływem a odpływem mają miejsca u wybrzeży lądów, szczególnie w cieśninach i kanałach. Największe wartości są notowane u wybrzeży Kanady w Zatoce Fundy do 20 m. Równie wysokie wartości zanotowano na Kanale La Manche do 16 m. Duże przypływy w lejkowatych ujściach rzek powodują wkraczanie wody morskiej do nich. Zasięg przypływu w niektórych rzekach może być widoczny wiele kilometrów od ujścia, np. w Amazonce do 850 km.

Czytaj dalej

Mapy

Mapa jest obrazem Ziemi lub jej fragmentu wykonanym w okre-ślonym zmniejszeniu. Mapy są tworzone w oparciu o matematyczną konstrukcję, przedstawiają treść dzięki zastosowaniu umownych znaków i generalizują treść. Prawidłowo wykonana mapa powinna być dokładna, zawierać istotne treści stosowne do skali i być czytelna. Każda mapa jest skonstruowana w określonej skali, którą należy rozumieć jako stosunek między odległością dwóch punktów na mapie a odległością na powierzchni Ziemi. Inaczej mówiąc, skala mapy informuje o stopniu zmniejszenia. Może ona być zapisana

Czytaj dalej