Minerały cz. 2

wulkaniczne, ropa.nafto wa, gaz ziemny, burszty.oJ opal, są nazywane ciałami bezpostaciowymi-inaczej amorficznymi.

Minerały mogą powstawać wskutek krzepnięcia magmy, mogą wytrącać się z roztworów krążących w skałach czy też z wody morskiej oraz w wyniku procesów wietrzenia lub przeobrażeń zachodzących pod wpływem wysokiej temperatury i wysokiego ciśnienia w istniejących już skałach.

Czytaj dalej

Czynniki lokalizacji przemysłu

Pod pojęciem przemysł, rozumiemy dział produkcji materialnej zajmujący się eksploatacją i przetwarzaniem bogactw naturalnych w celu dostosowania ich dla potrzeb człowieka. Definicja ta zakłada istnienie dwóch zasadniczych działów przemysłu – wydobywczego

i przetwórczego. Należy jednak nadmienić, że wielu autorów wyodrębnia górnictwo jako osobny dział gospodarki i nie uznaje terminu przemysł wydobywczy.

Czytaj dalej

Pojęcie ludności

ci_ i młodzieży w ogólnej liczbie Judnojcj (zwykle rzędu 20-30%), podczas gdy w krajach rozwijających się jest on bardzo wysoki i może sięgać nawet 50%. Inną cechą charakterystyczną dla struktury wiekowej krajów wysoko rozwiniętych jest tzw. zjawisko starzenia się społeczeństw – czyli rosnący udział ludności w wieku Dopfodukeyf-‚ _nym, wynika to zarówno z wydłużenia się średniego czasu~3ługóści -Życia ludzkiego^jaki-z.mąlejącego przyrostu naturalnego. W krajach- ubogich udział starszych roczników w ogólnej liczbie ludności jest natomiast stosunkowo niewielki, dlatego mówimy o istnieniu dwóch

Czytaj dalej

Typy fizjonomiczne miast

Układ przestrzenny miasta, a więc przebieg ulic, rozmieszczenie placów, budynków i obszarów zieleni, jak również dominujący styl architektoniczny, to wypadkowa czynników przyrodniczych i antro-pogenicznych. Inaczej wszak wyglądają miasta, których początki sięgają czasów antycznych (tzw. miasta na założeniu historycznym), inaczej zaś współczesne miasta przemysłowe. Stąd też rozróżniamy dwa typy miast – historyczne i współczesne.

Czytaj dalej

ZSRR

ZSRR do grupy krajów wysoko rozwiniętych, co w tej chwili nie jest już tak oczywiste. Ekstensywny charakter rolnictwa i niska wydajność pracy w dużych gospodarstwach rolnych uczyniły ze Związku Radzieckiego jednego z największych importerów żywności. Po rozpadzie imperium powstał szereg państw o zróżnicowanym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego i silnie zróżnicowanym potencjale przyrodniczym. Zdecydowanie w najlepszej sytuacji, mimo pogłębiającego się kryzysu ekonomicznego, są państwa dysponujące rozległymi obszarami pól uprawnych i pastwisk – Rosja, Ukraina i Białoruś. Jednak dokładną ocenę stanu wyżywienia ludności utrudnia fragmentaryczność i mała wiarygodność danych statystycznych (w przeszłości powszechne było ich fałszowanie dla celów propagandowych) .

Czytaj dalej

Dane o działalności zawodowej

Dane o działalności zawodowej podano zgodnie z przyjętą przez ONZ klasyfikacją ISIC w praktyce stosuje się wiele różnych klasyfikacji. Dlatego dane pojawiające się w opracowaniach statystycznych poszczególnych krajów mogą być zawyżone lub zaniżone względem przedstawionych powyżej .

Sektor I – Rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo, myśliwstwo i przemysł wydobywczy (górnictwo). Sektor II – Przemysł przetwórczy i budownictwo. Sektor III – Handel i usługi.

Czytaj dalej

Układ Słoneczny

Układ Słoneczny oprócz Słońca i planet obejmuje planetoidy, komety i pył kosmiczny. Obecnie znanych jest ponad 5000 planetoid (największa z nich – Ceres – ma średnicę 914 km), oraz ok. 750 komet. a – lat.

względem budowy planety różnią się od siebie. Pierwsze cztery pla-nety: Merkury, Wenus, Ziemiami Mars, mają .podobną budowę^z metalicznym jądrem i skalną skorupą. Pozostałe cztery planetyTfowisz, -Saturn, Uran i Neptun,_s.a…planetami olbrzymimi, są gazowymikula- mi zbudowanymi z wodoru,..helumetanu, amoniaku i wody. Budowa ostatniej planety, Plutona, nie jest dotychczas-wyjaśniona.

Czytaj dalej

Warzywa

Warzywnictwo to najbardziej intensywny dział produkcji rolnej. Rozwój wielkich miast stwarza zapotrzebowanie na regularne dostawy warzyw i jest bodźcem do zakładania specjalistycznych gospodarstw rolnych. Wielkie walory dietetyczne warzyw sprawiają, że cieszą się one rosnącą popularnością na całym świecie, a odkąd opracowano metody ich konserwacji stały się przedmiotem ożywionej wymiany międzynarodowej. Największe znaczenie wśród warzyw mają: pomidory, kapusta, cebula, ogórki, marchew, papryka, warzywa strączkowe (fasola, groch), melony i arbuzy. Liczna jest grupa tzw. warzyw smakowych, do których zaliczamy np. selery, brokuły i pory Zasadniczo istnieją dwie formy uprawy warzyw – połowa i szklarniowa. Uprawa w szklarniach i pod osłonami jest niezwykle kosztowna, dlatego na dużą skalę jest prowadzona raczej w krajach wysoko rozwiniętych – zwłaszcza w chłodnym klimacie umiarkowanym, gdzie dzięki szldarniom sztucznie przedłuża się okres wegetacji. Specyficzną formą uprawy są plantacje hydroponiczne – uprawa roślin na sztucznej pożywce, bez udziału gleby. Plantacje takie są popularne w St. Zjedn. Ameryki i Japonii. Mimo że największymi konsumentami warzyw są mieszkańcy krajów wysoko rozwiniętych, to głównymi producentami są Chiny i Indie (łącznie blisko 40% produkcji światowej) . Fakt ten ma proste wytłumaczenie. Uprawa warzyw to (obok gospodarstw specjalistycznych) domena małych gospodarstw rodzinnych lub po prostu ogródków przydomowych. Indie i Chiny to jedne z największych i najludniejszych krajów świata. Każdy skrawek ziemi, wolny od uprawy podstawowych roślin alimentacyjnych, jest zagospodarowywany jako warzywnik – źródło dodatkowego pożywienia.

Czytaj dalej

Ryż

Ryż jest drugim pod względem powierzchni upraw zbożem świata (ponad 21% ogólnej powierzchni zajętej pod uprawę zbóż). Jest „główną rośliną żywieniową strefy z wrotnikoweji^od zwrotnikowej. Wymaga dużych i 1 ośc i wody, dlatego pola uprawne zalewa się wodą

– najczęściej doprowadzoną w sposób sztuczny – obniżając jej poziom tylko na czas zbiorów. W gorącymidimacie (25-3fl!C)jnpżliwe jest uzyskanie nawet trzech zbiorów w ciągu roku. Ponad 50% światowej produkcji ryżu pochodzi^ż dwócb krajów^Chin (55%) ijndii _(22%.)- -Liczącymi się producentami są ponadto: Bangladesz, Indonezja, Tajlandia (główny eksporter ryżu). Wietnam.. Główne rejony

Czytaj dalej

Mapy inżynieryjne

– tematyczne (specjalne), przedstawiające jeden lub kilka elemen-tów będących główną treścią mapy. Wśród nich możemy wyróżnić:

– mapy przedstawiające zjawiska przyrodnicze takie jak klimat, gleby, geologia, hydrografia itp. – mapy przedstawiające zjawiska społeczno-gospodarcze, takie, jak: przemysł, uprawy, osadnictwo, komunikacja, surowce itp.

– mapy inżynieryjne, np. mapy urbanistyczne, górnicze i inne o znaczeniu technicznym. Wszelkimi pomiarami Ziemi zajmuje się geodezja, która wykonuje dwa podstawowe pomiary: a mianowicie wyznacza położenie punktów na Ziemi w oparciu o triangulację oraz określa ich wysokość dzięki niwelacji. Dzięki takim pomiarom uzyskuje się szczegółowe plany i mapy. Nowoczesnymi sposobami tworzenia map są metody fotogrametryczne, bazujące na zdjęciach fotograficznych wykonywanych z powierzchni ziemi, z samolotów i satelitów. Zdjęcia mogą być wykonywane w różnych zakresach widma, zarówno widzialnego, jak i niewidzialnego (bardzo często w podczerwieni, dla której noc czy

Czytaj dalej

Rola czynników naturalnych

Rola czynników naturalnych malała na przestrzeni dziejów. Dzięki postępowi naukowo-technicznemu przełamana została bariera klimatyczna, czego przykładem może być przemysł włókienniczy. W przeszłości przędzalnie bawełny mogły być lokalizowane tylko na terenach o małej wilgotności powietrza – nadmiar wilgoci niekorzystnie wpływał na jakość uzyskiwanej przędzy. Dlatego też południowe obszary Stanów Zjednoczonych, gdzie istniały największe w kra-

Czytaj dalej

Rośliny włókniste

Rośliny włókniste to grupa roślin dostarczających włókien przędnych do produkcji tkanin, znajdują one również zastosowanie w ta- picerstwie i powroźnictwie. Na masową skalę uprawianych jest zaledwie kilka, z ponad 200 znanych gatunków, roślin włóknistych.

Bawełna, uprawiana od tysiącleci, doczekała się wielu odmian róż-niących się wydajnością i wymaganiami środowiskowymi. Jest rośliną ldimatu ciepłego, nie lubi przymrozków, wrażliwa jest na brak wody – choć istnieją również odmiany dobrze plonujące się w ldimacie suchym. Nadmiar wilgoci jest niepożądany w okresie zbiorów. Bawełnę zbiera się najczęściej ręcznie, specjalistyczne maszyny są spotykane tylko na dużych plantacjach (np. w St. Zjedn. Ameryki i w Australii). Wypierana przez włókna sztuczne, w ostatnich latach bawełna odzyskuje popularność, a zbiory światowe wykazują tendencję wzrostową. Główne regiony uprawy baweły to: „pas bawełniany” (cotton belt) w południowych stanach St. Zjedn. Ameryki, Nizina Chińska, dorzecze Indusu, Dekan, Azja Środkowa i dolina Nilu. Czołowi producenci bawełny to: Chiny (21,7%), St. Zjedn. Ameryki (15,7%) i Indie (14,7%). Bawełna dostarcza nie tylko włókien, ale również ziarna, które jest cenionym źródłem oleju (istnieją nawet specjalistyczne plantacje nastawione na produkcję oleju).

Czytaj dalej

Szerokości umiarkowane

Szerokości-umiarkowane (do 60°) cechują opady_jad._250- -1000 mnTrocznieranrartak-duże~zróznic^^ odległość obszarów odjnórz i oceanów oraz rzeźba terenu. Największe opady spadają na zachodnie wybrzeża.

W strefach powyżej 60° szerokości geograficznej opady wynoszą poniżej 250 mm, a na niektórych obszarach nawet poniżej 100 mm rocznie.

Obszarami o dużych ilościach opadów są obszary górskie oraz monsunowe. Największe wartości opadów zostały zarejestrowane u podnóża Himalajów i przekraczały wartość 20 000 mm, co~jest związane z monsunem letnim i opadami powstaj ącymi naprzeszko- dzie orograficznej. Obszary znajdujące się w tzw. cięniu_apadowym po zawietrznej stronie gór w skrajnych przypadkach są pustyniami. Obszarami o najmniejszej ilości opadów są wspomniane wcześniej strefy zwrotnikowe i obszary okołobiegunowe, czego przyczyną jest mała ilość pary wodnej w powietrzu. W strefie zwrotnikowej, gdzie panują wyże, występują obszary skrajnie suche jak pustynie, np. Sachara i Kalahari. Należy dodać, że wpływ na zwiększenie opadów mają ciepłe prądy morskie, nad którymi zachodzi konwekcja,^ natomiast zimne prądy morskie wpływają na zmniejszenie się ilości opadów, a na terenach, obok których one przepływają, powstają pustynie.

Czytaj dalej

Wilgotność powietrza

Promieniowanie słoneczne docierające do powierzchni Ziemi jest przyczyną parowania.. Dzięki temu do atmosfery dostaje się para wodna. Największa jej, ilość znajduje się .nad oceanami i morzami, jeziorami jjbagnami. Znacznie mniej pary wodnej jest nad gruntem czy też nad górną granicą szaty roślinnej. Największa ilość pary wodnej, bo aż 99% występuje w atmosferze do. wysokoścrli:-l2 km, natomiast w warstwie do 1,5 km jest jej około 50%. W zależno- ścL_o.cL.sz,er.okp.ści geograficznej jej ilość jest zmienna. Najwięcej znajduje się jej w-s trefie – równikowej i wartość ta maleje w kierunku biegunów, jak i ze wzrostem wysokości oraz wraz ze wzrostem odległości od zbiorników wodnych. Wilgotność powietrza jest to zawartość pary wodnej w określonej obietości póMeTfża:W’przvpad- ku, gdy jest ona wyrażona w gramach na 1 mjpowietrza. jest to wil- goimosć bezwzględna. Natomiast, gdy określony jest stosunek aktualnej ilości pary wodnej doilości, która by nasyciła powietrze^rda- nęi temperaturze, jest to wilgotność względna, wyrażana w procen- Jtach. Powietrze nasycone osiąga wartość 100%. W zależnosci od temperatury powietrza . może_.ono wchłonąć ściśle określoną ilość pary wodnej. Przykładowo w temperaturze 0°C .w. 1 m3 powietrza może być jej 4,9 g, natomiast w temperaturze 50°C aż 30,4 g. Jak więc im wyższa temperatura powietrza tym większaTtoŚcpary wod- nej może być w mriTżawartaT W przypadku, gdy powietrze będzie ulegać ochłodzeniu, najczęściej na skutek prądów wznoszących, za-wartość- pary wodnej, j aka może być w, nim zawarta, będzie ulegać umniejszeniu,, ąż w pewnym momencie okaże się, że wystąpi nad-

Czytaj dalej

Wody podziemne

Wody znajdujące się pod powierzchnią terenu nazywane są wodami podziemnymi. Szacuje się, że jest ich około 60 min łan3, z czego znaczna ich część to wody głębinowe, które nie biorą udziału w krążeniu wody. Woda opadowa nie tylko paruje czy spływa, ale również wsiąka w podłoże. Zależne jest to od ilości wody spadającej na dany teren i parowania, ukształtowania terenu, przepuszczalności skał i szaty roślinnej. Jednak najważniejsza jest tu skała stanowiąca podłoże. Skały osadowe luźne charakteryzują się tym, że nie stanowią dużej bariery dla wody. Natomiast skały zwięzłe nie pozwalają na swobodny przepływ, a jest on niemożliwy w skałach litych, jeżeli nie posiadają sieci szczelin. Przesączająca się woda zatrzymuje się na warstwie skał nieprzepuszczalnych i dalej wypełnia warstwę przepuszczalną. Tworzy się w ten sposób warstwa wodonośna. W przypadku, gdy warstwa wodonośna sięga powierzchni ziemi i zostanie

Czytaj dalej